Het gewone leven: verbondenheid in voor- en tegenspoed

Bij Beweging 3.0 willen we de best mogelijke zorg bieden aan onze cliënten. De wetenschapscommissie draagt daaraan bij door wetenschappelijke inzichten te verbinden met de dagelijkse praktijk. In deze column deelt Linda Winkel een reflectie op verbondenheid in het gewone leven, geïnspireerd door sociaal-wetenschappelijk onderzoek.

Het gewone leven mogelijk maken, samen met de mensen om wie het gaat. Dat is waarom wij als Beweging 3.0 er zijn. Maar wat is dat eigenlijk: het gewone leven?

Ik hoor vaak: ‘Zo gewoon is het niet hoor, als je dementie hebt of Parkinson.’ En dat klopt. Het is vreselijk als een dergelijke ziekte je overkomt.

En toch hoort het bij het leven. Het leven van alledag, het gewone leven. Want in ieder leven gebeuren mooie en minder mooie dingen. Ziekte, verlies en rouw aan de ene kant en de eerste keer op jezelf wonen, een huwelijk, de geboorte van een kind of een mooie reis aan de andere kant. Belangrijke life events die we niet snel vergeten. Zoomen we in op het ‘gewone leven’ dan gaat het vooral over het dagelijkse leven. Over vragen als: wat vind jij leuk en belangrijk in je leven? Wat zou je niet willen missen? In de antwoorden daarop komen vaak drie elementen terug:

• Autonomie: mijn eigen keuzes maken, eigen regie
• Verbondenheid: familie, vrienden, mensen om je heen, en
• Competentie: uitgedaagd worden in de dingen die je doet en ergens goed in zijn.

Drie psychologische basisbehoeften

Deze drie zijn niet toevallig. Het zijn de psychologische basisbehoeften uit de zelfdeterminatietheorie van Ryan en Deci. Ieder mens heeft deze behoeften, al verschilt de invulling per persoon. Wat deze wetenschappelijke theorie extra waardevol maakt, is dat het de meest uitgebreide en best onderzochte theorie over basisbehoeften is die op dit moment beschikbaar is.

In deze column zoom ik in op één van deze drie, namelijk: verbondenheid.

Verbondenheid

Verbondenheid ontstaat tussen mensen waar wederzijdse warmte en begrip is. Waar je steun ervaart én jezelf kunt zijn, zonder schuld of schaamte. Ontbreekt dit, dan kun je je eenzaam voelen, of zelfs het gevoel hebben dat je buiten de groep valt. Dit kan zelfs als er mensen om je heen zijn.

Of een relatie bijdraagt aan het vervullen van deze basisbehoefte, hangt af van de kwaliteit van die relatie: kun je jezelf zijn, voel je je gewaardeerd en begrepen, en word je eerlijk behandeld?

Verbondenheid gaat altijd over wederkerigheid. Dit hoeft niet altijd gelijk en tegelijk te zijn. We hebben elkaar namelijk nodig. Als we geboren worden zijn we afhankelijk van onze ouders, in alles. In ons verdere leven zijn er momenten waarop we meer of minder zelfredzaam zijn. Weten dat we allemaal een keer hulp nodig hebben, zorgt voor compassie naar jezelf. Ik mag nu hulp vragen en weet dat het een volgende keer andersom is. Wederkerigheid betekent ook dankbaarheid tonen op momenten dat je door ziekte niet in staat bent iets terug te doen voor een ander. Het gaat dus om een relatie waarin geven en ontvangen over en weer bewegen.

De impact van verbondenheid

Hoewel verbondenheid een basisbehoefte is,  onderschatten we de impact ervan op onze gezondheid. De invloed is zelfs groter dan die van roken of obesitas.

Juist op de momenten waarin je niet zelfredzaam bent door ziekte, is verbondenheid essentieel. Hier ligt een kans. Verbondenheid is er namelijk al, want wij mensen zijn sociale en relationele wezens. Het vraagt aandacht om die verbondenheid echt te zien en te versterken.

We herkennen allemaal wel het volgende: ‘Ik had dit nooit gekund zonder…’

Misschien verschuift ons perspectief dan ook: van het individu naar de relatie. Niet: ik alleen. Maar: ik in relatie tot wij. Zoals het Zuid-Afrikaanse gezegde het zo mooi zegt: Ubuntu – ik ben omdat wij zijn.

Bronnen

Ryan, R.M. & Deci, E.L. – Zelfdeterminatietheorie
Raad voor Volksgezondheid en Samenleving – Sociaal verbonden